Trong các văn kiện của Đảng thời gian gần đây, phát triển văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh và là động lực quan trọng của sự phát triển đất nước. Trên tinh thần đó, việc bảo tồn và phát huy hiệu quả các giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển kinh tế di sản, cùng với phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, đang mở ra một hướng đi mới nhằm chuyển hóa các giá trị văn hóa truyền thống thành nguồn lực phát triển kinh tế, góp phần nâng cao sức mạnh mềm quốc gia và quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

Đây là một định hướng lớn, thể hiện tư duy phát triển mới: di sản không chỉ cần được bảo tồn mà còn cần được phát huy giá trị thông qua sáng tạo, khoa học công nghệ và thị trường để trở thành nguồn lực cho phát triển bền vững.

Trong dòng chảy ấy, nghề Kính nghệ thuật Vinhcoba là một ví dụ tiêu biểu về sự kết hợp giữa di sản văn hóa, khoa học công nghệ, mỹ thuật ứng dụng và kinh tế sáng tạo. Từ một nghề mài kính truyền thống hơn ba mươi lăm năm trước, đến nay Vinhcoba đã hình thành hệ thống công nghệ riêng như GVC, GVICO, Multiple Vinhcoba, công nghệ điêu khắc kính hai mặt kết hợp men gốm ceramic siêu bền. Những thành tựu đó đã mở rộng phạm vi ứng dụng của kính trong kiến trúc, mỹ thuật, nội thất, công trình tôn giáo và không gian công cộng.

Điểm đặc sắc của Vinhcoba là đưa những giá trị văn hóa truyền thống như mỹ thuật thời Lý, tranh dân gian Đông Hồ, thư pháp Hán Nôm, hoa sen, trống đồng, họa tiết dân gian và nhiều biểu tượng văn hóa Việt Nam vào các sản phẩm đương đại. Những chiếc đèn nghệ thuật, tranh kính, đĩa kính, vách trang trí hay các công trình kiến trúc không chỉ đáp ứng nhu cầu sử dụng mà còn góp phần kể những câu chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ của ánh sáng. Qua đó, di sản được tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại thay vì chỉ tồn tại trong bảo tàng hay di tích.

Đó cũng chính là tinh thần của kinh tế di sản. Khi một giá trị văn hóa được chuyển hóa thành nhiều dòng sản phẩm khác nhau, giá trị của di sản được nhân lên. Một họa tiết truyền thống có thể trở thành sản phẩm thủ công mỹ nghệ, sản phẩm OCOP, quà tặng văn hóa, sản phẩm du lịch, quà tặng ngoại giao hay hàng hóa xuất khẩu. Văn hóa vì thế không chỉ được bảo tồn mà còn tạo việc làm, tạo thu nhập và hình thành các doanh nghiệp sáng tạo.

Một điểm nổi bật khác của Vinhcoba là gắn phát triển nghề với kinh tế tuần hoàn. Trong nhiều năm qua, kính vụn, chai lọ và vật liệu tưởng như bỏ đi đã được nghiên cứu để tái sinh thành các tác phẩm nghệ thuật có giá trị. Cách làm này phù hợp với định hướng phát triển xanh, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và xây dựng nền kinh tế tuần hoàn.

Bên cạnh hoạt động sáng tạo sản phẩm, Câu lạc bộ UNESCO Kính nghệ thuật Việt Nam ra đời đã tạo thêm một nền tảng quan trọng cho sự phát triển của nghề. Câu lạc bộ hướng tới các giá trị mà UNESCO khuyến khích như bảo tồn di sản văn hóa, thúc đẩy sáng tạo, phát triển giáo dục, tăng cường giao lưu văn hóa, kết nối cộng đồng và phát triển bền vững. Thông qua các hoạt động nghiên cứu, đào tạo, triển lãm, giao lưu trong nước và quốc tế, câu lạc bộ góp phần hình thành một hệ sinh thái sáng tạo, tạo điều kiện để nghề kính nghệ thuật phát triển theo hướng chuyên nghiệp và hội nhập.

Một trong những đóng góp đáng chú ý của mô hình Vinhcoba là đào tạo đội ngũ nghệ nhân trẻ, nhà thiết kế và kỹ thuật viên, tạo sự kế thừa giữa các thế hệ. Trong những năm qua, nhiều tác phẩm đã được giới thiệu tại các triển lãm trong nước và quốc tế, đạt nhiều giải thưởng và được ứng dụng trong các công trình văn hóa, tôn giáo, kiến trúc.

KÍNH NGHỆ THUẬT VINHCOBA – MÔ HÌNH THỰC TIỄN CỦA KINH TẾ DI SẢN TRONG CÔNG NGHIỆP VĂN HÓA VIỆT NAM
Nhìn từ thực tiễn phát triển, có thể thấy Kính nghệ thuật Vinhcoba không chỉ tạo ra một dòng sản phẩm mỹ thuật ứng dụng mới mà còn hình thành chuỗi giá trị tương đối hoàn chỉnh của công nghiệp văn hóa. Từ nghiên cứu công nghệ, sáng tạo mỹ thuật, chế tác sản phẩm, đào tạo nguồn nhân lực, xây dựng thương hiệu, tổ chức triển lãm, phát triển du lịch trải nghiệm đến quảng bá văn hóa Việt Nam, mỗi khâu đều góp phần chuyển hóa giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế và giá trị xã hội.

Đây là mô hình kết hợp hài hòa giữa di sản văn hóa, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế tuần hoàn, giáo dục, du lịch và hội nhập quốc tế. Mô hình này phù hợp với định hướng phát triển các ngành công nghiệp văn hóa của Việt Nam, đồng thời mở ra những gợi ý mới trong việc khai thác giá trị của di sản bằng các hình thức sáng tạo.

Trong bối cảnh Việt Nam đang xây dựng các ngành công nghiệp văn hóa trở thành một ngành kinh tế quan trọng, Kính nghệ thuật Vinhcoba cho thấy một hướng đi đáng chú ý: lấy di sản làm nguồn cảm hứng, lấy khoa học công nghệ làm động lực, lấy sáng tạo làm giá trị cốt lõi và lấy thị trường làm không gian phát triển.

Có thể nói, đây là một ví dụ thực tiễn cho thấy khi các giá trị văn hóa được kết hợp với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, di sản không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục được phát huy trong đời sống hiện đại, đóng góp vào phát triển kinh tế, quảng bá hình ảnh Việt Nam và làm phong phú thêm bản sắc của nền công nghiệp văn hóa nước nhà.
Vinhcoba